किसान क्रेडिट कार्ड योजना मराठी माहिती

1. किसान क्रेडिट कार्ड योजना म्हणजे काय?

किसान क्रेडिट कार्ड योजना ही भारत सरकारने शेतकऱ्यांसाठी सुरू केलेली एक अत्यंत महत्त्वाची आर्थिक योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतीसाठी आवश्यक असलेले कर्ज सुलभपणे आणि कमी व्याजदरावर उपलब्ध करून देणे हा आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना शेतीसाठी लागणारे बियाणे, खते, कीटकनाशके, सिंचन सुविधा आणि इतर शेती अवजारे खरेदी करण्यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.

ही योजना 1998-99 मध्ये भारतीय रिझर्व बँकेच्या शिफारशीनुसार सुरू करण्यात आली होती. त्यानंतर 2012 मध्ये या योजनेचे पुनर्रचना करण्यात आले आणि आता ही योजना अधिक प्रभावीपणे राबवली जात आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना एक विशिष्ट मर्यादेपर्यंत कर्ज मिळते आणि ते कर्ज त्यांना त्यांच्या गरजेनुसार वापरता येते.

किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना शेतीसाठी आवश्यक असलेले सर्व प्रकारचे साहित्य खरेदी करण्यासाठी कर्ज मिळते. याशिवाय या कार्डचा वापर करून शेतकरी आपल्या मुलांच्या शिक्षणासाठी, लग्नासाठी किंवा इतर आर्थिक गरजांसाठीही कर्ज काढू शकतात. या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे शेतकऱ्यांना कमी व्याजदरावर कर्ज मिळते आणि त्यांना वेळेवर परतफेड करण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळतो.

2. किसान क्रेडिट कार्ड योजनेचे फायदे

किसान क्रेडिट कार्ड योजनेचे अनेक फायदे आहेत जे शेतकऱ्यांना थेट लाभ देतात. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना मिळणारे प्रमुख फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:

2.1 कमी व्याजदरावर कर्ज

या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना 7 टक्के वार्षिक व्याजदरावर कर्ज मिळते. जर शेतकरी वेळेवर कर्जाची परतफेड करत असेल तर त्याला अतिरिक्त 3 टक्के सूट मिळते, म्हणजेच प्रभावी व्याजदर फक्त 4 टक्के होतो. हा व्याजदर इतर कोणत्याही कर्ज योजनेपेक्षा खूप कमी आहे. या कमी व्याजदरामुळे शेतकऱ्यांचा आर्थिक बोजा कमी होतो आणि ते अधिक नफा कमवू शकतात.

2.2 पतपुरवठ्याची सुलभता

किसान क्रेडिट कार्ड असलेल्या शेतकऱ्यांना कोणत्याही वेळी आपल्या गरजेनुसार कर्ज काढता येते. त्यांना वारंवार बँकेत जाऊन कर्जासाठी अर्ज करण्याची गरज भासत नाही. कार्डच्या माध्यमातून ते कोणत्याही वेळी आपल्या खात्यातून पैसे काढू शकतात. ही सुविधा शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतीच्या गरजेनुसार नियोजन करण्यास मदत करते.

2.3 विमा संरक्षण

किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना अपघाती विमा संरक्षण मिळते. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना 50,000 रुपयांपर्यंतचे अपघाती विमा संरक्षण दिले जाते. जर शेतकऱ्याचा अपघातात मृत्यू झाला किंवा कायमस्वरूपी अपंगत्व आले तर त्याच्या कुटुंबाला ही रक्कम मिळते. याशिवाय कर्जाच्या रकमेवरही विमा संरक्षण असते, ज्यामुळे शेतकऱ्याच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कुटुंबावर कर्जाचा बोजा येत नाही.

2.4 कर्ज माफीची सुविधा

अनेक वेळा शेतीवर नैसर्गिक आपत्ती येतात जसे की पूर, दुष्काळ, गारपीट किंवा कीड रोगांचा प्रादुर्भाव. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांना पिकांचे नुकसान होते आणि ते कर्ज परत करू शकत नाहीत. अशा वेळी सरकार कर्ज माफीची घोषणा करते आणि शेतकऱ्यांचे कर्ज माफ केले जाते. किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना या कर्ज माफी योजनेचा लाभ सहजपणे मिळतो.

2.5 इतर सवलती

किसान क्रेडिट कार्ड धारकांना बियाणे, खते आणि कीटकनाशके खरेदी करताना सूट दिली जाते. त्यांना शेती अवजारे खरेदी करतानाही विशेष सूट मिळते. याशिवाय काही बँका कार्ड धारकांना विशेष गिफ्ट व्हाउचर किंवा रिवॉर्ड पॉइंट्स देतात जे ते इतर खरेदीवर वापरू शकतात.

3. किसान क्रेडिट कार्डसाठी पात्रता (Eligibility Criteria)

किसान क्रेडिट कार्ड मिळवण्यासाठी शेतकऱ्यांना काही निश्चित पात्रता निकष पूर्ण करावे लागतात. हे निकष खालीलप्रमाणे आहेत:

• अर्जदार भारताचा नागरिक असावा

• अर्जदाराचे वय 18 ते 75 वर्षे दरम्यान असावे

• अर्जदाराला शेतीची जमीन स्वतःच्या नावावर असावी किंवा भाडेतत्त्वावर शेती करत असल्याचे प्रमाणपत्र असावे

• अर्जदाराने आधार कार्ड लिंक केलेले बँक खाते असावे

• अर्जदाराचे कर्ज खाते एनपीए (NPA) असू नये

• अर्जदाराला पूर्वीचे कोणतेही कर्ज बाकी नसावे

या योजनेअंतर्गत व्यक्तिगत शेतकरी, संयुक्त शेतकरी गट, स्वयंसेवी संस्था, पंचायत राज संस्था, कृषी उद्योग आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्या अर्ज करू शकतात. याशिवाय भूमिहीन शेतमजूर, भागीदारी शेती करणारे, पट्टेदार आणि भाडेतत्त्वावर शेती करणारे शेतकरीही या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

4. किसान क्रेडिट कार्डसाठी आवश्यक कागदपत्रे

किसान क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक आहेत. ही कागदपत्रे अर्जासोबत जोडणे अनिवार्य आहे:

• पासपोर्ट साइज फोटो – 2 प्रति

• आधार कार्ड – ओरिजिनल आणि झेरॉक्स प्रति

• पॅन कार्ड – झेरॉक्स प्रति

• 7/12 उतारा किंवा 8-अ उतारा – जमिनीचा मालकी हक्क सिद्ध करण्यासाठी

• बँक पासबुक – पहिले पान झेरॉक्स

• जातीचे प्रमाणपत्र – जर अनुसूचित जाती/जमातीसाठी अर्ज करत असाल तर

• पत्त्याचा पुरावा – रेशन कार्ड, वीज बिल किंवा मतदान ओळखपत्र

• मोबाईल नंबर – आधार कार्डशी लिंक असलेला

काही बँका अतिरिक्त कागदपत्रे मागू शकतात जसे की शेतकऱ्याचे उत्पन्न प्रमाणपत्र, जमिनीचे नकाशे किंवा शेतीचा तपशीलवार अहवाल. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित बँकेकडून संपूर्ण यादी घेणे योग्य ठरेल.

5. किसान क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज कसा करावा?

किसान क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करण्याची दोन मुख्य पद्धती आहेत – ऑफलाइन पद्धत आणि ऑनलाइन पद्धत. दोन्ही पद्धतींचे तपशील खालीलप्रमाणे आहेत:

5.1 ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज करणे

ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज करण्यासाठी शेतकऱ्याला आपल्या जवळच्या राष्ट्रीयकृत बँक, सहकारी बँक किंवा प्रादेशिक ग्रामीण बँकेला भेट द्यावी लागते. तिथे जाऊन किसान क्रेडिट कार्डचा अर्ज फॉर्म घ्यावा लागतो. हा फॉर्म व्यवस्थितपणे भरून त्यासोबत सर्व आवश्यक कागदपत्रे जोडावी लागतात.

अर्ज फॉर्म भरताना सर्व माहिती अचूकपणे भरणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः नाव, पत्ता, जमिनीचा तपशील, बँक खात्याचा तपशील आणि मोबाईल नंबर योग्य भरणे आवश्यक आहे. चुकीची माहिती दिल्यास अर्ज रद्द होऊ शकतो.

अर्ज फॉर्म आणि कागदपत्रे बँकेत सबमिट केल्यानंतर बँक अधिकारी तपासणी करतात. ते शेतकऱ्याच्या जमिनीची पाहणी करतात आणि त्याचे कर्ज परतफेड करण्याची क्षमता तपासतात. सर्व तपासणी पूर्ण झाल्यानंतर बँक कर्ज मंजूर करते आणि किसान क्रेडिट कार्ड जारी करते.

5.2 ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज करणे

आता शेतकरी ऑनलाइन पद्धतीनेही किसान क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करू शकतात. यासाठी त्यांना सर्वप्रथम PM Kisan योजनेच्या अधिकृत वेबसाइटवर जावे लागेल. तिथे जाऊन KCC अर्ज फॉर्म डाउनलोड करावा लागतो किंवा थेट ऑनलाइन अर्ज करता येतो.

ऑनलाइन अर्ज करताना सर्व माहिती अचूकपणे भरणे आवश्यक आहे. नाव, पत्ता, आधार नंबर, बँक खात्याचा तपशील, जमिनीचा तपशील आणि मोबाईल नंबर योग्य भावा. सर्व माहिती भरल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात.

ऑनलाइन अर्ज सबमिट केल्यानंतर एक अर्ज क्रमांक मिळतो. या क्रमांकाच्या आधारे शेतकरी आपल्या अर्जाची स्थिती तपासू शकतो. अर्ज मंजूर झाल्यानंतर बँक शेतकऱ्याशी संपर्क साधते आणि किसान क्रेडिट कार्ड जारी करते.

6. किसान क्रेडिट कार्डवर किती कर्ज मिळते?

किसान क्रेडिट कार्डवर मिळणारे कर्ज शेतकऱ्याच्या जमिनीच्या आकारावर, पिकांच्या प्रकारावर आणि शेतीच्या तपशीलावर अवलंबून असते. सामान्यतः खालीलप्रमाणे कर्ज मर्यादा ठरवली जाते:

• 1 हेक्टरपेक्षा कमी जमीन असलेल्या शेतकऱ्यांना – 50,000 रुपये

• 1 ते 2 हेक्टर जमीन असलेल्या शेतकऱ्यांना – 1,00,000 रुपये

• 2 ते 3 हेक्टर जमीन असलेल्या शेतकऱ्यांना – 1,50,000 रुपये

• 3 हेक्टरपेक्षा जास्त जमीन असलेल्या शेतकऱ्यांना – 2,00,000 रुपये किंवा अधिक

हा फक्त एक सामान्य मानदंड आहे. प्रत्यक्षात बँका शेतकऱ्याच्या शेतीच्या उत्पादकतेवर, पूर्वीच्या कर्जाच्या परतफेडीच्या इतिहासावर आणि इतर घटकांवर आधारित कर्ज मर्यादा ठरवतात. काही बँका विशेषतः सहकारी बँका शेतकऱ्यांना अधिक कर्ज मर्यादा देतात.

किसान क्रेडिट कार्डची वैधता सामान्यतः 5 वर्षे असते. या कालावधीत शेतकरी आपल्या गरजेनुसार कर्ज काढू शकतो आणि परत करू शकतो. प्रत्येक वर्षी बँक कर्जाची पुनर्प्रमाणित करते आणि गरज असल्यास कर्ज मर्यादा वाढवते.

7. किसान क्रेडिट कार्डवर व्याजदर

किसान क्रेडिट कार्डवरचा व्याजदर अत्यंत कमी असतो जो इतर कोणत्याही कर्ज योजनेपेक्षा खूप कमी आहे. सध्या या योजनेअंतर्गत 7 टक्के वार्षिक व्याजदर आकारला जातो. पण जर शेतकरी वेळेवर कर्जाची परतफेड करत असेल तर त्याला अतिरिक्त 3 टक्के सूट मिळते.

या सूटीमुळे प्रभावी व्याजदर फक्त 4 टक्के होतो. हा व्याजदर खाजगी सावकारांच्या व्याजदराच्या तुलनेत खूप कमी आहे. खाजगी सावकार 24 ते 36 टक्के व्याज आकारतात जो शेतकऱ्यांना आर्थिकदृष्ट्या खूप त्रासदायक ठरतो.

व्याजदराची रचना खालीलप्रमाणे आहे:

• सामान्य व्याजदर – 7 टक्के वार्षिक

• वेळेवर परतफेड केल्यास सूट – 3 टक्के

• प्रभावी व्याजदर – 4 टक्के वार्षिक

हे व्याजदर रिझर्व बँकेच्या धोरणानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे अचूक व्याजदर जाणून घेण्यासाठी संबंधित बँकेकडे विचारणा करणे योग्य ठरेल.

8. कर्जाची परतफेड कशी करावी?

किसान क्रेडिट कार्डवरचे कर्ज परत करणे अत्यंत सोपे आहे. शेतकऱ्याला त्याच्या पिकांची विक्री केल्यानंतर कर्जाची परतफेड करता येते. कर्जाची परतफेड करण्यासाठी खालील पर्याय उपलब्ध आहेत:

• बँकेत जाऊन रोख रक्कम जमा करणे

• चेक किंवा डिमांड ड्राफ्ट देणे

• ऑनलाइन बँकिंगद्वारे परतफेड करणे

• मोबाईल बँकिंगद्वारे परतफेड करणे

• ATM द्वारे परतफेड करणे

कर्जाची परतफेड वेळेवर करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. वेळेवर परतफेड केल्यास शेतकऱ्याला अतिरिक्त 3 टक्के व्याज सूट मिळते. याशिवाय वेळेवर परतफेड केल्यास शेतकऱ्याचे कर्ज खाते चांगले राहते आणि पुढील वर्षी अधिक कर्ज मर्यादा मिळण्यास मदत होते.

जर शेतकरी कर्जाची परतफेड वेळेवर करू शकला नाही तर त्याला दंड व्याज आकारले जाते. हे दंड व्याज सामान्य व्याजदरापेक्षा जास्त असते. त्यामुळे शक्यतो वेळेवर कर्जाची परतफेड करणे योग्य ठरते.

9. किसान क्रेडिट कार्ड वापरताना महत्त्वाच्या गोष्टी

किसान क्रेडिट कार्ड वापरताना काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. या गोष्टींचे पालन केल्यास शेतकऱ्याला या योजनेचा पूर्ण फायदा मिळतो:

• कर्जाची परतफेड वेळेवर करावी – यामुळे अतिरिक्त व्याज सूट मिळते

• कार्डचा पिन नंबर कुणालाही सांगू नये – सुरक्षित ठेवावा

• कार्ड गमावल्यास तात्काळ बँकेत माहिती द्यावी

• कार्डची वैधता तपासत राहावी – आवश्यक असल्यास नवीकरण करावे

• कर्जाचा वापर फक्त शेतीसाठीच करावा – इतर कामांसाठी नाही

• बँकेच्या नियमित सूचना वाचत राहाव्यात

• मोबाईल नंबर अद्ययावत ठेवावा – बँकेच्या माहितीसाठी

10. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न 1: किसान क्रेडिट कार्ड किती दिवसात मिळते?

उत्तर: अर्ज सबमिट केल्यानंतर सामान्यतः 15 ते 30 दिवसांत किसान क्रेडिट कार्ड मिळते. पण हा कालावधी बँकेवर आणि अर्जाच्या तपासणीवर अवलंबून असतो. काही बँका तात्काळ कर्ज मंजूर करतात तर काही बँकांना अधिक वेळ लागतो.

प्रश्न 2: भूमिहीन शेतकरी किसान क्रेडिट कार्ड घेऊ शकतो का?

उत्तर: हो, भूमिहीन शेतकरीही किसान क्रेडिट कार्ड घेऊ शकतात. त्यांना भाडेतत्त्वावर शेती करत असल्याचे प्रमाणपत्र किंवा शेतमजूर म्हणून काम करत असल्याचा पुरावा द्यावा लागतो. त्यांच्यासाठी वेगळी कर्ज मर्यादा ठरवली जाते.

प्रश्न 3: किसान क्रेडिट कार्डची वैधता किती असते?

उत्तर: किसान क्रेडिट कार्डची वैधता सामान्यतः 5 वर्षे असते. या कालावधीत शेतकरी आपल्या गरजेनुसार कर्ज काढू शकतो. 5 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर कार्डाचे नवीकरण करावे लागते.

प्रश्न 4: किसान क्रेडिट कार्डवर कर्ज न घेता ठेवता येते का?

उत्तर: हो, किसान क्रेडिट कार्डवर कर्ज न घेता ठेवता येते. हे कर्ज एक प्रकारचे ओव्हरड्राफ्ट सुविधेसारखे आहे. जेव्हा गरज असेल तेव्हाच कर्ज काढता येते. कर्ज न घेता ठेवल्यास कोणतेही व्याज आकारले जात नाही.

प्रश्न 5: किसान क्रेडिट कार्ड गमावल्यास काय करावे?

उत्तर: जर किसान क्रेडिट कार्ड गमावला किंवा चोरी झाला तर तात्काळ बँकेच्या कस्टमर केअरवर फोन करून ते ब्लॉक करावे. त्यानंतर बँकेत जाऊन नवीन कार्डासाठी अर्ज करावा लागतो. नवीन कार्डासाठी काही शुल्क आकारले जाऊ शकते.

प्रश्न 6: किसान क्रेडिट कार्डवर कर्ज माफी मिळते का?

उत्तर: हो, सरकार वेळोवेळी कर्ज माफी योजना जाहीर करते. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांचे कर्ज माफ केले जाते. किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो. पण कर्ज माफी सरकारच्या धोरणानुसार ठरते.

प्रश्न 7: किसान क्रेडिट कार्डवर कमाल किती कर्ज मिळते?

उत्तर: किसान क्रेडिट कार्डवर कमाल कर्ज मर्यादा शेतकऱ्याच्या शेतीच्या आकारावर अवलंबून असते. सामान्यतः 3 लाख रुपयांपर्यंत कर्ज मिळते. पण काही विशेष परिस्थितीत अधिक कर्जही मिळू शकते.

प्रश्न 8: किसान क्रेडिट कार्डसाठी कोणत्या बँकांमध्ये अर्ज करता येतो?

उत्तर: किसान क्रेडिट कार्डसाठी कोणत्याही राष्ट्रीयकृत बँक, सहकारी बँक, प्रादेशिक ग्रामीण बँक किंवा खाजगी बँकेत अर्ज करता येतो. स्टेट बँक ऑफ इंडिया, बँक ऑफ बडोदा, पंजाब नॅशनल बँक, यूको बँक या सर्व बँका किसान क्रेडिट कार्ड देतात.

11. सरकारी योजना आणि किसान क्रेडिट कार्ड

किसान क्रेडिट कार्ड अनेक सरकारी योजनांशी जोडलेले आहे. या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी किसान क्रेडिट कार्ड असणे आवश्यक आहे किंवा फायदेशीर ठरते:

11.1 पीएम किसान योजना

पीएम किसान योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना वर्षाला 6,000 रुपये थेट लाभ मिळतो. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्याला आधार कार्ड, बँक खाते आणि किसान क्रेडिट कार्ड असणे फायदेशीर ठरते. या योजनेचा लाभ किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना सहजपणे मिळतो.

11.2 फसल बीमा योजना

प्रधानमंत्री फसल बीमा योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकांचे विमा संरक्षण मिळते. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी किसान क्रेडिट कार्ड धारकांना प्राधान्य दिले जाते. त्यांना कमी प्रीमियममध्ये विमा संरक्षण मिळते.

11.3 कर्ज माफी योजना

वेळोवेळी केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारे शेतकऱ्यांसाठी कर्ज माफी योजना जाहीर करतात. या योजनांचा लाभ किसान क्रेडिट कार्ड धारक शेतकऱ्यांना सर्वप्रथम मिळतो. त्यामुळे किसान क्रेडिट कार्ड असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

12. किसान क्रेडिट कार्ड आणि इतर कर्ज योजनांची तुलना

किसान क्रेडिट कार्ड इतर कर्ज योजनांपेक्षा अनेक बाबतीत फायदेशीर आहे. खालील तुलना पट्टी पाहिल्यास हे स्पष्ट होईल:

वैशिष्ट्य	किसान क्रेडिट कार्ड	सामान्य कृषी कर्ज
व्याजदर	4-7%	8-12%
कर्ज मर्यादा	50,000 – 3,00,000	50,000 – 10,00,000
प्रक्रिया	सोपी आणि जलद	कालबद्ध आणि कागदपत्री
विमा संरक्षण	अंतर्भूत	वेगळे घ्यावे लागते
परतफेड सूट	3% व्याज सूट	सूट नाही
वापर सुविधा	कोणत्याही वेळी	एकदाच

13. निष्कर्ष

किसान क्रेडिट कार्ड योजना ही भारतीय शेतकऱ्यांसाठी एक अत्यंत फायदेशीर योजना आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना कमी व्याजदरावर, सुलभपणे आणि वेळेवर कर्ज मिळते. या कर्जाचा वापर करून शेतकरी त्यांच्या शेतीचे उत्पादन वाढवू शकतात आणि अधिक नफा कमवू शकतात.

जर आपण एक शेतकरी असाल आणि अद्याप किसान क्रेडिट कार्ड घेतले नसेल तर तात्काळ अर्ज करा. या योजनेचा लाभ घेऊन आपल्या शेतीचे आर्थिक नियोजन करा. किसान क्रेडिट कार्डामुळे शेतकऱ्यांना खाजगी सावकारांच्या जाचापासून मुक्ती मिळते आणि ते आत्मनिर्भर बनतात.

सरकार वेळोवेळी या योजनेत सुधारणा करत आहे आणि नवनवीन सुविधा देत आहे. त्यामुळे प्रत्येक शेतकऱ्याने किसान क्रेडिट कार्ड घेणे आवश्यक आहे. हे कार्ड फक्त एक कर्ज साधन नाही तर शेतकऱ्यांच्या आर्थिक सुरक्षिततेचे प्रतीक आहे.

14. संपर्क आणि मदत

किसान क्रेडिट कार्डबद्दल अधिक माहिती किंवा मदतीसाठी खालील संपर्क साधावा:

• PM Kisan हेल्पलाइन: 011-23381092

• किसान कॉल सेंटर: 1551 किंवा 1800-180-1551

• अधिकृत वेबसाइट: pmkisan.gov.in

• जवळची राष्ट्रीयकृत बँक किंवा सहकारी बँक

शेतकरी आपल्या जवळच्या कृषी कार्यालयातही संपर्क साधून किसान क्रेडिट कार्डबद्दल माहिती घेऊ शकतात. तिथे त्यांना अर्ज भरण्यासाठी मदत मिळते आणि सर्व प्रक्रिया समजून सांगितली जाते.